Barbara Tokarska z domu Tyszkiewicz

1924–2026 | sanitariuszka Pułku „Baszta”, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka Powstania Warszawskiego

Barbara Tokarska z domu Tyszkiewicz, pseudonim „Jola”, urodziła się 31 lipca 1924 roku w Borysławiu w ówczesnym województwie lwowskim. Zmarła 9 września 2026 roku, w wieku 102 lat. Była żołnierzem Armii Krajowej, sanitariuszką Pułku „Baszta” i uczestniczką Powstania Warszawskiego. Przez wiele dziesięcioleci była również mieszkanką Zalesia Górnego i aktywną częścią jego społeczności.

Jej życie przypadło na niezwykle burzliwy okres polskiej historii. Przed wojną była uczennicą. W czasie okupacji niemieckiej kontynuowała naukę mimo zamknięcia polskich szkół. W latach 1940–1942 uczęszczała do liceum humanistycznego, gdzie zdała tajną maturę. Następnie rozpoczęła konspiracyjne studia w Szkole Głównej Handlowej, studiując między innymi pod kierunkiem profesora Edwarda Lipińskiego. Do wybuchu Powstania Warszawskiego ukończyła dwa lata studiów.

„Jola” – sanitariuszka Armii Krajowej

We wrześniu 1942 roku Barbara Tyszkiewicz rozpoczęła działalność w Armii Krajowej, w ramach Wojskowej Służby Kobiet. Przyjęła pseudonim „Jola”. Początkowo pełniła służbę jako sanitariuszka, a później prowadziła również szkolenia z zakresu służby sanitarnej. Wiosną 1944 roku została zastępcą drużynowej w służbie sanitarnej.

Przed wybuchem Powstania mieszkała w Warszawie przy ulicy Rakowieckiej 59. W sierpniu 1944 roku rozpoczęła służbę w Powstaniu Warszawskim. Trafiła do Pułku „Baszta”, batalionu „Olza”, kompanii O-2, walczącej na Mokotowie.

Początkowo służyła w punkcie sanitarnym Wojskowej Służby Kobiet przy ulicy Czerniakowskiej. W pierwszych dniach Powstania, pod ostrzałem, udzielała pomocy rannym i pomagała w ich transporcie do szpitala. Następnie przedostała się na Górny Mokotów i dołączyła do kompanii O-2 Pułku „Baszta”. Pełniła służbę między innymi w punktach sanitarnych przy ulicach Czeczota i Szustra oraz w Reducie „Alkazar”.

W swojej relacji dla Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego wspominała moment dotarcia na Górny Mokotów i widok polskich flag oraz żołnierzy z biało-czerwonymi opaskami. Po latach mówiła o tym jako o niezwykłym doświadczeniu – chwili, w której zobaczyła „wolną Polskę, wolny świat”.

Ranna podczas Powstania

15 sierpnia 1944 roku Barbara Tokarska została ranna odłamkami podczas niemieckiego ataku. Trafiła na punkt sanitarny, gdzie udzielono jej pomocy. Po kilku tygodniach wróciła do służby i ponownie pracowała jako sanitariuszka w szpitalu polowym. Po upadku Powstania Warszawskiego opuściła Warszawę wraz z ludnością cywilną.

Po wojnie wróciła do nauki. Ukończyła Akademię Handlową w Poznaniu, a następnie uzyskała doktorat nauk ekonomicznych. Pracowała między innymi w Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego.

Zalesie Górne – jej mała ojczyzna

W latach 60. Barbara Tokarska wraz z mężem zamieszkała w Zalesiu Górnym. Wspólnie wybudowali tam dom, w którym wychowywali dwoje dzieci – syna Jacka i córkę Hannę.

Z biegiem lat Zalesie Górne stało się jej miejscem na ziemi. Barbara Tokarska angażowała się w życie lokalnej społeczności i przez dziesięciolecia była związana z inicjatywami społecznymi. Mieszkańcy wspominają ją jako osobę otwartą na innych, życzliwą i zaangażowaną w sprawy swojej miejscowości.

Świadek historii

Barbara Tokarska przez wiele lat dzieliła się wspomnieniami z okresu okupacji i Powstania Warszawskiego. Jej relacja została zarejestrowana przez Muzeum Powstania Warszawskiego w ramach Archiwum Historii Mówionej. Rozmowę przeprowadzono 27 października 2005 roku w Zalesiu Górnym.

W jednym z podsumowań swojej historii powiedziała:

„Nie żałuję, na pewno nie żałuję.”

Jednocześnie podkreślała, że po wojnie żyła przede wszystkim życiem rodzinnym i zawodowym – miała męża, dzieci i pracę. Wspomnienia z Powstania pozostawały ważną częścią jej życia, ale nie były jego jedyną treścią.

Za swoją działalność i zasługi została odznaczona między innymi Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Armii Krajowej, Warszawskim Krzyżem Powstańczym oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Otrzymała także awans do stopnia kapitana Wojska Polskiego.

Odeszła w wieku 102 lat

Barbara Tokarska zmarła 9 września 2026 roku, kilka tygodni po swoich 102. urodzinach. Pozostawiła po sobie nie tylko wspomnienie uczestniczki Powstania Warszawskiego, ale również dorobek życia zawodowego, rodzinnego i społecznego. Dla Zalesia Górnego była jedną z osób, których biografia stała się częścią historii miejscowości.

18 września 2026 roku odbyły się uroczystości pogrzebowe. Msza święta została odprawiona w kościele św. Huberta w Zalesiu Górnym, a następnie Barbara Tokarska została odprowadzona na cmentarz parafialny w Jazgarzewie, gdzie spoczęła w kwaterze VI / 8a / 18.

Pamięć

Barbara Tokarska „Jola” – sanitariuszka „Baszty”, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka Powstania Warszawskiego, doktor nauk ekonomicznych, matka, żona i mieszkanka Zalesia Górnego.

Przeżyła 102 lata.

Jej biografia łączy historię wojny i okupacji, Powstania Warszawskiego, powojennej odbudowy oraz życia lokalnej społeczności. Pozostaje świadectwem pokolenia, którego losy na zawsze wpisały się w historię Polski.

Cześć Jej pamięci.

Źródła: Muzeum Powstania Warszawskiego – Archiwum Historii Mówionej i Powstańcze Biogramy; Powiat Piaseczyński; Miasto i Gmina Piaseczno; materiały Stowarzyszenia Przyjaciół Zalesia Górnego.